Lệnh cắt lỗ và chốt lời: Hướng dẫn thoát lệnh cho người mới

Các loại lệnh chính

• Lệnh stop-market, thường gọi đơn giản là lệnh cắt lỗ (stop-loss): bạn chọn một mức giá kích hoạt, gọi là giá dừng (stop price). Khi thị trường chạm mức này, sàn sẽ gửi một lệnh thị trường để bán (hoặc để mua, nếu bạn đang bán khống) ở mức giá tốt nhất hiện có. Lệnh gần như luôn được khớp, nhưng giá khớp có thể tệ hơn giá dừng của bạn.
• Lệnh stop-limit: khi giá dừng được chạm tới, một lệnh giới hạn sẽ được đặt ở mức giá bạn chọn. Bạn kiểm soát được mức giá tệ nhất mình chấp nhận, nhưng nếu thị trường vượt qua mức giới hạn quá nhanh, lệnh có thể hoàn toàn không được khớp và bạn vẫn kẹt trong vị thế.
• Lệnh chốt lời (take-profit): lệnh đóng vị thế của bạn khi giá chạm một mục tiêu có lợi cho bạn, giúp bạn giữ được khoản lãi đã lên kế hoạch. Tùy nền tảng, lệnh này có thể được thực hiện dưới dạng lệnh thị trường hoặc lệnh giới hạn.
• Trailing stop (cắt lỗ động): một lệnh dừng đi theo giá khi giá di chuyển có lợi cho bạn, luôn cách giá một khoảng cố định hoặc một tỷ lệ phần trăm cố định. Nó không bao giờ lùi lại. Nếu giá đảo chiều đúng bằng khoảng cách đó, lệnh sẽ được kích hoạt.

Tên gọi và cách hoạt động cụ thể khác nhau giữa các sàn, vì vậy hãy đọc trang trợ giúp của nền tảng bạn dùng trước khi dựa vào bất kỳ loại lệnh nào.

Nên đặt lệnh ở đâu

Lệnh cắt lỗ nên nằm ở nơi ý tưởng giao dịch của bạn được chứng minh là sai, chứ không phải ở một con số tròn ngẫu nhiên hay ở mức lỗ khiến bạn thấy dễ chịu. Nếu bạn mua vì giá giữ được trên một vùng hỗ trợ, điểm cắt lỗ hợp lý thường nằm hơi thấp hơn vùng đó một chút, để giá có khoảng trống cho những dao động thông thường. Đặt lệnh ngay đúng một mức giá hiển nhiên là rủi ro, vì nhiều nhà giao dịch khác cũng đặt lệnh dừng ở đó, và những cú xuyên qua các mức như vậy trong thời gian ngắn là chuyện thường gặp.

Mục tiêu chốt lời thường được đặt ngay trước vùng kháng cự tiếp theo, nơi người bán từng xuất hiện trong quá khứ. Khi đã biết điểm cắt lỗ và mục tiêu, bạn có thể tính quy mô vị thế: nên mua bao nhiêu để nếu lệnh cắt lỗ bị chạm, bạn chỉ mất đúng số tiền mình đã quyết định có thể chấp nhận.

Một ví dụ giả định

Các con số này được đặt ra chỉ để minh họa. Giả sử bạn có tài khoản giao dịch 5.000 USD và quyết định chỉ chấp nhận rủi ro tối đa 1% cho một lệnh, tức 50 USD. Bạn muốn mua một đồng coin ở mức 2,00 USD, và biểu đồ cho thấy ý tưởng của bạn sai nếu giá rơi xuống dưới 1,80 USD. Đó là mức rủi ro 0,20 USD mỗi coin.

Quy mô vị thế của bạn là 50 USD ÷ 0,20 USD = 250 coin, tốn 500 USD. Bạn đặt lệnh cắt lỗ ở 1,80 USD và chốt lời ở 2,40 USD. Nếu lệnh cắt lỗ bị chạm, bạn mất khoảng 250 × 0,20 USD = 50 USD. Nếu chạm mục tiêu, bạn lãi khoảng 250 × 0,40 USD = 100 USD, gấp đôi số tiền đã chấp nhận rủi ro. Phí sẽ làm cả hai kết quả giảm đi đôi chút.

Nếu thay vào đó bạn dùng trailing stop 10% và giá leo lên 2,50 USD, điểm dừng của bạn sẽ dịch lên 2,25 USD, tức thấp hơn 2,50 USD đúng 10%. Nếu giá giảm từ đó, lệnh sẽ được đóng quanh mức 2,25 USD, giữ lại một phần khoản lãi.

Trượt giá, khoảng trống giá và thị trường vắng lặng

Trượt giá (slippage) là chênh lệch giữa mức giá bạn kỳ vọng và mức giá bạn thực sự nhận được. Khi một lệnh stop-market được kích hoạt trong lúc giá biến động nhanh, nó sẽ bán vào bất kỳ lệnh mua nào còn lại trên sổ lệnh, và những lệnh đó có thể thấp hơn nhiều so với giá dừng của bạn. Trong ví dụ trên, nếu giá rơi đột ngột và lệnh của bạn khớp ở 1,70 USD, khoản lỗ sẽ là 250 × 0,30 USD = 75 USD thay vì 50 USD.

Tiền mã hóa được giao dịch suốt ngày đêm, nhưng thanh khoản không giống nhau ở mọi thời điểm. Cuối tuần, ngày lễ và những phiên đêm vắng lặng thường có ít lệnh trên sổ lệnh hơn, nên giá có thể nhảy vọt dễ dàng hơn. Một cú biến động mạnh có thể vượt thẳng qua giá dừng của bạn, điều mà các nhà giao dịch gọi là khoảng trống giá (gap). Khi đó, lệnh stop-limit có thể không được khớp, còn lệnh stop-market sẽ khớp ở mức giá tệ hơn. Không loại lệnh nào có thể hứa hẹn một điểm thoát chính xác.

Đòn bẩy và thanh lý

Đòn bẩy (leverage) nghĩa là giao dịch bằng tiền vay, khiến cả lãi lẫn lỗ đều lớn hơn. Với đòn bẩy 10x, một biến động 10% ngược chiều bạn bằng toàn bộ số ký quỹ, tức số tiền bạn bỏ ra. Trên thực tế, sàn thường đóng vị thế của bạn trước thời điểm đó, gọi là thanh lý (liquidation), vì sàn yêu cầu một mức ký quỹ tối thiểu để duy trì vị thế, và phí còn làm chi phí tăng thêm.

Lệnh cắt lỗ cho một giao dịch dùng đòn bẩy phải nằm cách xa giá thanh lý, nếu không nó sẽ chẳng bao giờ có cơ hội được kích hoạt. Với người mới, lựa chọn an toàn nhất thường là tránh hẳn đòn bẩy cho đến khi bạn hiểu rõ cách sàn của mình tính ký quỹ và thanh lý.