Thuế tiền mã hóa cơ bản: Sự kiện chịu thuế, sổ sách và giá vốn

Những sự kiện thường phải chịu thuế

Ở nhiều quốc gia, điều quan trọng với thuế là thời điểm bạn chuyển nhượng tiền mã hóa hoặc nhận nó dưới dạng thu nhập, chứ không phải thời điểm giá của nó tăng lên. Các ví dụ phổ biến gồm:

• Bán tiền mã hóa lấy tiền pháp định, chẳng hạn như đô la hoặc euro.
• Hoán đổi đồng tiền mã hóa này lấy đồng khác. Nhiều hệ thống thuế coi một lần hoán đổi là bán đồng coin thứ nhất và mua đồng coin thứ hai, dù không có đồng tiền pháp định nào được trao tay.
• Dùng tiền mã hóa để chi tiêu cho hàng hóa hoặc dịch vụ, việc này thường được xem như bán nó theo giá trị tại thời điểm đó.
• Nhận tiền mã hóa dưới dạng thu nhập, chẳng hạn như phần thưởng staking, phần thưởng đào coin hoặc tiền công cho một công việc. Ở nhiều quốc gia, các khoản này được tính là thu nhập dựa trên giá trị tại thời điểm bạn nhận.

Một số hành động thường không tự nó phát sinh thuế, chẳng hạn như mua tiền mã hóa bằng tiền pháp định rồi nắm giữ, hoặc chuyển coin giữa các ví do chính bạn sở hữu. Cách xử lý thuế với airdrop, cho vay, pool thanh khoản và quà tặng rất khác nhau và ở một số nơi vẫn đang tiếp tục thay đổi.

Giá vốn và khoản lãi

Giá vốn (cost basis) là chi phí của một tài sản đối với bạn theo mục đích tính thuế. Khoản lãi hoặc lỗ nhìn chung là chênh lệch giữa số tiền bạn nhận được khi chuyển nhượng tài sản và giá vốn của nó. Ở nhiều hệ thống, phí trả khi mua có thể được cộng vào giá vốn và phí trả khi bán có thể được trừ khỏi số tiền thu về, nhưng hãy kiểm tra quy định tại nơi bạn sống.

Dưới đây là một ví dụ giả định. Bạn mua một đồng coin với giá 1.000 USD và trả 10 USD phí, vậy giá vốn của bạn là 1.010 USD. Sau đó bạn bán nó với giá 1.500 USD và trả 15 USD phí, vậy số tiền thu về là 1.485 USD. Khoản lãi của bạn là 1.485 USD − 1.010 USD = 475 USD.

Hoán đổi cũng hoạt động theo cách tương tự. Nếu bạn đổi một đồng coin có giá vốn 500 USD lấy một đồng coin khác trị giá 800 USD tại thời điểm đó, bạn có thể có khoản lãi 300 USD cần kê khai, và giá vốn của đồng coin mới có thể bắt đầu ở mức 800 USD. Thu nhập cũng theo logic tương tự: phần thưởng staking trị giá 20 USD khi nhận được có thể bị đánh thuế như 20 USD thu nhập, và 20 USD đó sau này có thể trở thành giá vốn của số coin ấy khi bạn bán chúng.

Nếu bạn đã mua cùng một đồng coin nhiều lần ở các mức giá khác nhau, mỗi quốc gia dùng những phương pháp khác nhau để xác định bạn đã bán phần mua nào, chẳng hạn như nhập trước xuất trước hoặc giá vốn bình quân. Phương pháp có thể làm thay đổi kết quả của bạn, vì vậy hãy dùng phương pháp mà cơ quan thuế của bạn yêu cầu.

Khoản lỗ cũng được tính

Nếu bạn bán hoặc hoán đổi một đồng coin với giá thấp hơn giá vốn của nó, thông thường bạn có một khoản lỗ. Nhiều hệ thống thuế cho phép dùng các khoản lỗ này để giảm khoản lãi chịu thuế, và một số nơi cho phép chuyển phần lỗ chưa dùng hết sang các năm sau. Một số nơi khác đặt ra giới hạn hoặc có quy định riêng, ví dụ như với việc mua lại chính tài sản đó ngay sau khi bán.

Coin bị mất do lừa đảo, bị hack hoặc do nền tảng sụp đổ là một vùng phức tạp hơn. Một số cơ quan thuế cho phép khấu trừ trong những trường hợp nhất định, số khác thì không, vì vậy đây là tình huống đặc biệt nên tìm đến tư vấn chuyên môn.

Lưu sổ sách đầy đủ ngay từ ngày đầu

Dựng lại giao dịch của nhiều năm sau này là việc rất cực, và các sàn có thể đóng cửa hoặc ngừng cung cấp dữ liệu cũ. Tự lưu sổ sách ngay trong quá trình giao dịch là cách bảo vệ đơn giản nhất. Với mỗi giao dịch, hãy ghi lại:

• Ngày và giờ.
• Loại giao dịch: mua, bán, hoán đổi, chi tiêu, chuyển hoặc thu nhập.
• Đồng coin và số lượng.
• Giá trị quy đổi ra tiền tệ địa phương của bạn tại thời điểm đó.
• Các khoản phí đã trả, và trả bằng coin hay loại tiền nào.
• Nền tảng hoặc ví liên quan, và mã giao dịch (transaction ID) nếu có.

Hãy tải sao kê từ sàn định kỳ và lưu ở nơi an toàn. Nhiều người dùng phần mềm thuế tiền mã hóa có thể nhập các dữ liệu này, nhưng hãy kiểm tra lại kết quả, nhất là với các lần chuyển giữa những ví của chính bạn, vì phần mềm có thể nhầm chúng thành giao dịch bán.

Tìm câu trả lời đáng tin cậy ở đâu

Quy định thuế với tiền mã hóa khác nhau rất nhiều: thế nào được tính là thu nhập, nắm giữ lâu hơn có làm thay đổi cách tính thuế hay không, các khoản nhỏ có được miễn hay không, và khoản lỗ được xử lý ra sao. Các quy định này cũng thay đổi khi chính phủ cập nhật hướng dẫn và đưa ra quy định báo cáo mới đối với các sàn giao dịch.

Trang web của cơ quan thuế quốc gia là điểm khởi đầu tốt nhất, và một chuyên gia thuế am hiểu tiền mã hóa có thể giúp bạn với những trường hợp phức tạp. Kê khai muộn hoặc sai có thể dẫn đến tiền phạt và tiền lãi chậm nộp, vì vậy nên hỏi sớm thay vì đợi đến sau hạn chót.