Ethereum nedir?
Ethereum, yalnızca ödemeleri kaydetmekle kalmayıp program da çalıştırabilen bir blok zinciri ağıdır. Programcı Vitalik Buterin tarafından 2013'te önerildi ve 2015'te bir grup kurucu ortakla birlikte hayata geçirildi. Kâr amacı gütmeyen Ethereum Foundation, ağın araştırma ve geliştirme çalışmalarını destekler ancak ağı kontrol etmez.
Ağın yerel coini ether'dır (ETH). Ağdaki her işlem için gas adı verilen ücretleri ödemek üzere ETH'ye ihtiyacınız vardır.
Nasıl çalışır?
Ethereum, akıllı sözleşme (smart contract) adı verilen küçük programları saklar. Akıllı sözleşme, belirli koşullar sağlandığında kendiliğinden çalışan bir koddur; örneğin bir ödeme geldiğinde fonları serbest bırakmak gibi. Herkes bir akıllı sözleşme yazıp ağa yükleyebilir.
2022'deki The Merge adlı yükseltmeden bu yana Ethereum hisse ispatı (proof of stake) kullanır. Madenciler yerine doğrulayıcılar (validator), yeni blok önermek ve kontrol etmek için teminat olarak ETH kilitler. Dürüst davranmazlarsa veya çevrim dışı kalırlarsa bu teminatın bir kısmını kaybedebilirler.
Her işlem ücretinin bir kısmı yakılır, yani kalıcı olarak dolaşımdan kaldırılır; öte yandan doğrulayıcılara ödül olarak yeni ETH çıkarılır. Toplam arzın artıp azalması, ağın ne kadar yoğun olduğuna bağlıdır.
Ne için kullanılır?
Ethereum pek çok kripto hizmetinin temel katmanıdır:
- Birçoğu Ethereum üzerinde çıkarılan stablecoinler ve diğer tokenler
- Aracı olmadan borç verme, borç alma ve alım satım için merkeziyetsiz finans (DeFi) uygulamaları
- Sanat eserleri veya biletler gibi benzersiz dijital öğeler olan NFT'ler
- İşlemleri toplayıp Ethereum üzerinde kesinleştiren katman 2 (layer 2) ağları
Pek çok uygulama ve token Ethereum üzerinde bulunduğu için ETH, DeFi içinde sıklıkla temel para birimi olarak kullanılır. ETH sahipleri, ağın güvenliğine katkıda bulunarak ödül kazanmak için ETH'lerini doğrudan ya da bir sağlayıcı aracılığıyla stake edebilir, yani kilitleyebilir.
Temel bilgiler
- Başlangıç: 2015
- Yaratıcı: Vitalik Buterin ve kurucu ortakları; Ethereum Foundation tarafından desteklenir
- Uzlaşma mekanizması: hisse ispatı (2022'den beri)
- Blok zinciri: kendi ağı, Ethereum
- Arz: sabit bir üst sınır yok
Finvane tarafından resmi proje belgelerine dayanarak hazırlanmış açıklama. Yatırım tavsiyesi değildir.