Piyasa Değeri ve Fiyat: Ucuz Görünen Coin Neden Her Zaman Ucuz Değildir

Düşük fiyat neden ucuz anlamına gelmez

Bir coinin fiyatı iki şeye bağlıdır: piyasanın projenin tamamına biçtiği değere ve bu değerin kaç parçaya bölündüğüne. Seksen dilime kesilmiş bir pizza, aynı pizzanın sekiz dilime kesilmiş hâlinden daha ucuz değildir. Sadece her dilim daha küçüktür.

Projeler arz miktarını piyasaya çıkarken kendileri belirler. Bazıları birkaç milyon birim oluşturur, bazıları yüz milyarlarca. Arzı çok büyük olan bir projenin birim fiyatı, piyasa ona yüksek bir değer biçse bile neredeyse her zaman çok düşük olur. İki coinin fiyatını tek başına karşılaştırmak, iki farklı pizzadan birer dilimi, pizzaların ne kadar büyük olduğunu bilmeden karşılaştırmaya benzer.

Piyasa değeri: fiyat çarpı dolaşımdaki arz

Piyasa değeri (market cap), piyasanın şu anda dolaşımdaki coinlere biçtiği toplam değerdir. Formül basittir: piyasa değeri = fiyat × dolaşımdaki arz.

Uydurma rakamlarla varsayımsal bir örnek verelim. A Coin 0,01 dolardan işlem görüyor ve dolaşımda 500 milyar adet var. Piyasa değeri 0,01 $ × 500.000.000.000 = 5 milyar dolardır. B Coin 50 dolardan işlem görüyor ve dolaşımda 20 milyon adet var. Piyasa değeri 50 $ × 20.000.000 = 1 milyar dolardır.

A Coin'in fiyatı 5.000 kat daha düşük olduğu hâlde piyasa ona B Coin'den beş kat daha yüksek değer biçiyor. A Coin'in aynı arzla 1 dolara ulaşması için piyasa değerinin 500 milyar dolara çıkması gerekirdi. Bunun gerçekçi olup olmadığını sorgulamak, fiyatın küçük göründüğünü fark etmekten çok daha faydalıdır.

Dolaşımdaki, toplam ve maksimum arz

Arz rakamları genellikle üç farklı biçimde verilir ve veri siteleri bunları her zaman tam olarak aynı şekilde tanımlamaz.

• Dolaşımdaki arz: şu anda var olan ve alınıp satılabilen coinler. Bilinen piyasa değeri rakamında kullanılan sayı budur.
• Toplam arz: kilitli, rezervde tutulan veya henüz piyasaya sürülmemiş olanlar dahil şimdiye kadar oluşturulmuş coinler; genellikle kalıcı olarak yok edilenler (yakılanlar) düşülür.
• Maksimum arz: projede böyle bir sınır varsa, var olabilecek coin sayısının kesin üst sınırı. Bitcoin'in kuralları bu sınırı 21 milyon coin olarak belirler. Diğer birçok varlığın sabit bir üst sınırı yoktur ve yeni birimler çıkarılmaya devam eder.

Dolaşımdaki arz toplam veya maksimum arzdan çok daha küçükse, piyasaya hâlâ çok sayıda yeni coin girebilir. Bu, coini bugün elinde tutan herkes için önemlidir.

Tamamen seyreltilmiş değerleme ve token kilit açılımları

Tamamen seyreltilmiş değerleme (FDV), var olabilecek tüm coinler zaten dolaşımda olsaydı projenin bugünkü fiyatla ne kadar edeceğini sorar. Genellikle fiyat × maksimum arz olarak, maksimum arz yoksa fiyat × toplam arz olarak hesaplanır.

Başka bir varsayımsal örneğe bakalım. C Coin 2 dolardan işlem görüyor; dolaşımda 100 milyon adet var ve maksimum arzı 1 milyar. Piyasa değeri 200 milyon dolar, ancak FDV'si 2 milyar dolardır. Coinlerinin yalnızca %10'u dolaşımdadır.

Kalan %90 çoğu zaman ekip, erken yatırımcılar veya proje hazinesi tarafından tutulur ve bir takvime göre zamanla piyasaya bırakılır. Planlanan her bırakmaya token kilit açılımı (token unlock) denir. C Coin bir ayda 50 milyon coinin daha kilidini açsaydı, dolaşımdaki arzı yarı yarıya artardı. Talep aynı hızda büyümezse, aynı alıcılar için yarışan daha fazla coin fiyatı aşağı itebilir. Birçok proje kilit açılım takvimini belgelerinde yayımlar; bu yüzden almadan önce kontrol etmeye değer.

İşlem hacmi ve likidite

Piyasa değeri size büyüklük hakkında bilgi verir, bir coinin ne kadar kolay alınıp satılabileceği hakkında değil. İşlem hacmi, belirli bir sürede, genellikle 24 saatte, alınıp satılan coinlerin değeridir. Likidite ise fiyatı fazla oynatmadan ne kadar alım veya satım yapabileceğinizi anlatır. Mevcut fiyatın yakınında bekleyen alım ve satım emirlerinin miktarına bağlıdır.

Bir coin, emir defterinde çok az emir bulunurken büyük bir piyasa değeri gösterebilir. Bu durumda orta büyüklükte bir satış bile fiyatı sert biçimde düşürebilir ve sahiplerin çoğu aynı anda satarsa piyasa değeri, gerçekte ellerine geçecek tutarı olduğundan büyük gösterebilir. Bazı platformlarda hacim rakamları sahte işlemlerle şişirilebilir; bu yüzden tek bir kaynağa güvenmeyin.

Coinleri karşılaştırmadan önce kısa bir kontrol listesi

• Dolaşımdaki arz maksimum arza yakın mı, yoksa ondan çok mu uzak?
• Piyasa değeri ile FDV arasındaki fark ne kadar büyük?
• Önümüzdeki aylarda büyük token kilit açılımları planlanmış mı?
• İşlem hacmi birkaç tanınmış borsada istikrarlı mı?
• Emriniz, defterde zaten bekleyen emirlere kıyasla küçük mü kalır?

Bu kontrollerin hiçbiri bir coinin yükselip yükselmeyeceğini söylemez. Neye baktığınızı ve hangi riskleri üstlendiğinizi anlamanıza yardımcı olur.